Turystyka

16. Warszawska Obwodnica Turystyczna

Odcinek Warszawa Rembertów - Góra Kalwaria.
Długość 54.3 km. Znaki czerwone.

Szlak wiedzie przeważnie lasami pośród wydm i torfowisk. Poznajemy różne typy krajobrazu i ekosystemy. Trzy rezerwaty, liczne parki i pomniki przyrody (np. „Bartek Mazowiecki” w Emowie). Miejsca związane z historią Polski. Cenne zabytki w Wiązownie, Otwocku Wielkim i Górze Kalwarii. Szlak ciekawy o każdej porze roku. Między Jeziorem Czarnym i Górą Kalwarią jest najładniej gdy kwitną jabłonie, natomiast nie polecamy tego odcinka zimą. Dobre dla narciarstwa są okolice Wawra i Wiązowny. Dla kolarzy niektóre miejsca nieprzejezdne.

Pałac w Otwocku Wielkim
fot.Paweł Ajdacki

16.A. PRZEZ LASY WAWERSKIE

(0 km) Od stacji PKP Warszawa Rembertów znaki czerwone kierują się na pd. stronę torów. Dalej uliczkami osiedla do ul. Korkowej. Za nią zagłębiamy się w Lasy Wawerskie. Przez wielogatunkowy las dochodzimy do dużej wydmy, na szczycie której Kamień Piłsudskiego (4,2 km) upamiętnia odbyte tutaj w 1917 r. ćwiczenia POW kierowane przez Komendanta. Węzeł ze szlakiem zielonym nr 1 Marysin Wawerski - Stara Miłosna. Dalej duktem leśnym na pd. do szosy nr 2 (ul. Bronisława Czecha). To dawny Trakt Brzeski, wybudowany w 1823 r. jako pierwsza nowoczesna droga na wsch. od Warszawy.

Za szosą cały czas pośród lasów i wydm na pd. do uroczyska Barciucha (6,0 km). Węzeł szlaków: zielony nr 1 Stara Miłosna - Anin i czarny łącznik nr 2 do Starej Miłosnej. Dalej na pd. razem ze szlakiem zielonym, początkowo lasem a potem uliczkami dawnego letniska Wiśniowej Góry. W okresie międzywojennym można było tutaj dojechać tramwajem konnym kursującym pomiędzy Wawrem a Starą Miłosną. Przekroczywszy głęboki wykop kanału, dochodzimy do zabudowań kolejnego dawnego letniska Kaczego Dołu, obecnie nazywanego Międzylesiem.

16.B. PRZEZ WYDMY I TORFOWISKA

Przy Alei Dzieci Polskich szlak zielony oddala się w prawo, a czerwony idzie dalej na południe. Międzylesie to jedno ze starszych osiedli w tej części Warszawy. Przy ulicy, którą przekraczamy, wybudowane w l. 1973-78 Centrum Zdrowia Dziecka (7,7 km), największy dziecięcy szpital w Polsce. Obok pętla autobusów miejskich. Szlak czerwony prowadzi dalej początkowo zagajnikami sosnowymi, później borem mieszanym i skrajem torfowiska do uroczyska Zielony Ług (10,0 km). Węzeł szlaków: zielony nr 1 Stara Miłosna - Anin i żółty 8.A Międzylesie - Zagórze. Borem mieszanym na grzbietach wydm, skrajem osiedla Zbójna Góra i ponownie lasem do węzła "Pod Zagórzem" (11,5 km) ze szlakiem żółtym nr 8.B Zagórze - Józefów.

Następnie krętymi ścieżkami przez wydmy i na pograniczu wydm i torfowisk do pomnika żołnierzy polskich z lat 1863, 1920 i 1939. Ok. kilometra dalej ładne, duże torfowisko wysokie Biały Ług (14,2 km). Powstało w bezodpływowym zagłębieniu między wydmami. Przez większą część roku jest pokryte wodą. Prasłowiański wyraz Ług oznacza bagno, mokradło. Określenie Biały nawiązuje do częstych mgieł, kwitnącej wełnianki, brzóz, bielejącej wody na mokradłach. Torfowisko było do niedawna eksploatowane. Rozważa się powołanie rezerwatu w tym miejscu.

Szlak czerwony omija Biały Ług i borami sosnowymi porastającymi wydmy wyprowadza nad szosę lubelską. Po jej przekroczeniu dochodzimy do centrum Wiązowny (18,2 km). W tej dużej wsi godny uwagi klasycystyczny kościół i neobarokowy pałac Lubomirskich z I poł. XIX w. W maju 1809 r. Józef Poniatowski stąd kierował działaniami wojennymi. W okolicach Wiązowny zachowały się ruiny niemieckich umocnień z lat 1915 i 1944.

16.C. WZDŁUŻ MIENI DO MERANU

Z centrum Wiązowny szlak czerwony dochodzi główną drogą na pd-wsch. do Mieni. Dalej wąskimi ścieżkami na jej lewym brzegu. Na tym odcinku - objętym rezerwatem "Świder" - rzeczka ma głęboko wcięte koryto i mocno meandruje. Nad Mienią w Emowie pomnik przyrody - okazały dąb szypułkowy "Bartek Mazowiecki" o obwodzie ok. 550 cm i wieku ok. 400 lat. Po lewej stronie szlaku nieliczne zabudowania Emowa.

Rzeczkę opuszczamy we wsi Białek i kierujemy się asfaltowymi drogami ku wschodowi. W Białku (22,7 km) odchodzi zielony szlak nr 10 do Michalina i Świdrów Małych. Niebawem po lewej stronie drogi Dom Pracy Twórczej PAN "Mądralin" podarowany polskim naukowcom przez znanego warszawskiego szewca St. Hiszpańskiego w 1922 r. Dalej szlak przekracza po moście Świder (przecinamy tu szlak niebieski 3.A Glinianka - Świder) i wchodzi między zabudowania Mlądza (23,5 km). dzielnicy Otwocka od 1958 r. Przez Mlądz do Klubu OCK "Mlądz" i dalej na początku polną drogą, potem lasem sosnowym do następnego otwockiego osiedla Teklin, położonego wśród lasów na terenie dawnej cegielni.

Następnie laskami i zagajnikami. Minąwszy sanatorium wojskowe wybudowane w l. 1933-34 wg proj. Edgara Norwetha wychodzimy na dużą wydmę Meran (22,7 km). Tu odchodzi szlak żółty nr 17 do dworca PKP w Otwocku. Względna wysokość wydmy wynosi ok. 20 m. a nazwa nawiązuje do znanego uzdrowiska Merano w Tyrolu Włoskim. Mieszkańcy Otwocka od lat lubią uprawiać sporty zimowe na Meranie. Przed wojną była tu skocznia narciarska.

16.D. PRZEZ LASY OTWOCKIE

Dalej u podnóża wydmy do wsi Jabłonna, obecnie dzielnicy Otwocka. Na ul. Narutowicza w prawo, następnie w lewo, wśród niskiej, jednorodzinnej zabudowy Śródborowa. Za nią, na skraju lasu zaczyna się rezerwat "Pogorzelski Mszar". Ochroną objęte są torfowiska wysokie i przejściowe, poprzedzielane niewielkimi wydmami wraz z charakterystyczną roślinnością. Dalej dochodzimy do niewielkiej Pogorzelskiej Strugi, malowniczo meandrującej wśród lasu. Rzeczka ta wsiąka w piaszczyste podłoże w rejonie Soplicowa, a okresowo wysycha. Jej odcinek od Pogorzeli Warszawskiej do mostu kolejowego to projektowany rezerwat przyrody. Lewym brzegiem strugi dochodzimy do wsi Pogorzel Warszawska i przystanku kolejowego (32,2 km).

Dalej po zach. stronie torów. Przy skrzyżowaniu dróg pomnik upamiętniający akcje żołnierzy AK na transporty kolejowe. Za nim skręcamy w głąb lasu drogą nazywaną ceglanką. Osada Okoły był niegdyś folwarkiem. Na zach. od zabudowań nikłe ślady parku dworskiego z XIX w. Przy ceglance okazałe dęby i węzeł ze szlakiem zielonym nr 5.B Celestynów- Otwock (34,0 km).

Bunkry
fot.Paweł Ajdacki

Za osadą szlak czerwony idzie początkowo ceglanką przez bory sosnowe, następnie w lewo pośród starego sosnowego lasu. Na Dąbrowieckiej Górze dobrze widoczne ślady po transzejach, schronach drewniano-ziemnych i stanowiskach artylerii. Na szczycie znajdują się dwa żelbetonowe schrony, a u podnóża od strony pd-wsch. dobrze zachowany rów przeciwczołgowy. To pozostałości hitlerowskiej linii obronnej tzw. Przedmościa Warszawa z 1944 r.

Z wydmy schodzimy ceglanką do skrzyżowania leśnych dróg (36,5 km). Tu węzeł szlaków „Biała Góra” - kończy się szlak czarny nr 6.B ze Świdrów Wielkich. Ze skrzyżowania kierujemy się ceglanką na pd-zach. Przy skrzyżowaniu z historycznym Traktem Osieckim - Kamień Leśnika ustawiony na pamiątkę zalesień w l.1931-34.

Ok. 500 m na pd. od skrzyżowania znajdują się pozostałości po baterii armat ustawionych w 1944 r. aby powstrzymać Rosjan posuwających się Traktem Osieckim.

Od skrzyżowania szlak czerwony wiedzie dalej ceglanką na pd-zach. W miejscach podmokłych (dawniej sięgało tu bagno Całowanie) Niemcy w 1944 r. wzmocnili nawierzchnię płytami betonowymi. Po prawej malownicze Jezioro Czarne powstałe w miejscu eksploatacji torfu. Ostoja m.in. piżmaków, dzików, łosi i lisów. Węzeł ze szlakiem niebieskim 3.C Otwock - Lasek.

fot.Paweł Ajdacki

16.E. WŚRÓD PÓL, ŁĄK I SADÓW

Betonową drogą pośród wilgotnych lasów liściastych do skraju lasu. Tu szlak ostatecznie opuszcza lasy Mazowieckiego Parku Krajobrazowego i dalej będzie biegł w krajobrazie rolniczym na żyznych madach nadwiślańskich. Wieś Janów słynie z różnorodnych upraw warzyw i kwiatów w szklarniach. Za nią po moście przekraczamy Kanał Bielińskiego i wśród pól dochodzimy do szosy nadwiślańskiej. Za nią w niewielki zagajnik sosnowy. Na tym odcinku znaki bardzo rzadko. Na skraju lasku zabudowania Otwocka Małego i mogiła powstańców 1863 r. z oddziału Z. Kuczyka, który w tym miejscu stoczył zwycięską potyczkę z Rosjanami. Od mogiły zabytkową aleją kierujemy się do Otwocka Wielkiego  (44,2 km).

To duża wieś o bogatej historii. Na gruntach wydzielonych z dóbr otwockich powstało dzisiejsze miasto Otwock oddalone o ok. 8 km na północ. We wsi okazały, barokowy pałac z przełomu XVII i XVIII w., jeden z najwartościowszych zabytków na Mazowszu. Po opuszczeniu wsi asfaltem pośród pól i sadów. Dalej wiślanym wałem na pd. przez Kępę Nadbrzeską i Glinki do mostu na Wiśle w Ostrówku. Odcinek bardzo piękny gdy kwitną jabłonie. Za wałem od strony Wisły potężne topole. Liczne wyspy na rzece należą do rezerwatu "Łachy Brzeskie".

Pod Ostrówkiem w 1809 r. gen M. Sokolnicki odniósł nad wojskami austriackimi zwycięstwo, które zaważyło na przebiegu całej wojny. Wisłę przekraczamy po moście wybudowanym w l. 1953-54, z którego piękna panorama Wisły, Góry Kalwarii oraz Czerska. Na zachodnim brzegu Wisły dołącza szlak zielony z Czerska.

Przez grzbiet wysokiej skarpy dochodzimy do centrum Góry Kalwarii, miasta założonego w XVII w. na planie krzyża. Liczne zabytki sakralne oraz pozostałości bogatej niegdyś kultury żydowskiej. Odcinek Warszawskiej Obwodnicy Turystycznej, którym wędrowaliśmy, kończy się w centrum miasta na dworcu PKS (54,3 km).

  Zwiedzanie Miasta

  Szlaki znakowane okolic Otwocka

  Wycieczki rowerowe

  Ścieżka przyrodnicza

  Sympatyk Otwocka