Turystyka

3. Szlak Borów Nadwiślańskich

Glinianka - Garwolin.
Długość 80 km. Znaki niebieskie.

Szlak przebiega przez przełomowy odcinek Świdra, a potem w kierunku pd-wsch. przez teren dawnej Puszczy Osieckiej. Obecnie są to Lasy Otwockie, Celestynowskie, Osieckie i Garwolińskie. Różnorodne zespoły borów sosnowych, od suchych poprzez świeże i mieszane po wilgotne. Szlak pozwala dokładnie poznać najciekawsze fragmenty Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Atrakcyjny o każdej porze roku. Nad Świdrem najlepiej być późną wiosną lub wczesnym latem, natomiast w okolicach Ponurzycy - wiosną, jesienią i zimą. Szczególnej urody krajobraz od Zabieżek do Garwolina. Liczne rezerwaty przyrody i zabytki architektury m.in. w Gliniance, Otwocku, Osiecku i Garwolinie. Szlak polecany turystom pieszym i rowerowym oraz miejscami narciarzom. Można go podzielić na kilka odcinków odpowiadających indywidualnym upodobaniom i możliwościom. Na przykład tak:

3.A. WZDŁUŻ ŚWIDRA

(0 km) Początek szlaku w centrum Glinianki, na przystanku autobusowym koło osiemnastowiecznego drewnianego kościółka. Warto się zapoznać z historią i zabytkami Glinianki, która w l. 1557-1820 była miastem. Po opuszczeniu miejscowości znaki dochodzą do Świdra, który płynie w szerokiej dolinie pośród łagodnych wzniesień moreny dennej. Odcinek od Dłużewa do Świdrów Wielkich objęty jest ochroną jako rezerwat przyrody "Świder". Liczne morenowe głazy wypłukane z podłoża tworzą niewielkie progi nazywane szypotami. Wzdłuż rzeki mijamy dobrze widoczny w oddali park dworski w Gliniance, za którym znajduje się cmentarz z mogiłami żołnierzy polskich z 1920, 1939 i 1944-45 r.

Dalej szlak dochodzi do mostu na Świdrze w Woli Karczewskiej (3,3 km). We wsi znajduje się drewniany młyn wodny z XIX w. wykorzystywany obecnie jako tartak. Obok młyna wybudowany kilka lat temu jaz, spiętrzający rzekę. Poniżej Woli Karczewskiej najpiękniejszy, przełomowy odcinek rzeki. Świder meandruje tu pomiędzy morenowymi wzgórzami. Na rzece liczne szypoty, głazowiska, podmyte urwiste brzegi, wysokie urwiska, bystry prąd.

Po ok.. 500 m od mostu szlak odchodzi w lewo w stronę malowniczego „Złotego Kanionu" na strudze Stok i po jego przekroczeniu wraca nad brzeg rzeki. Dalej mijamy morenowe wzgórza i wieś Kopki, która od wielu lat przyciąga letników (liczne działki letniskowe czasem utrudniają dostęp do rzeki).

W osiedlu Adamówka (7,2 km) za ruiną młyna wodnego przechodzimy po chybotliwej kładce (jedyny wiszący most na Świdrze) na prawą stronę rzeki. Niedaleko stąd zachował się jeden z nielicznych już drewnianych młynów wodnych na Świdrze. Dalej początkowo leśną drogą, a następnie ponownie brzegiem. Mijamy Wólkę Mlądzką (9,5 km) na lewym brzegu (obecnie dzielnica Otwocka), dalej zabudowania Rudki (10,8 km). Wiekowy krzyż przy szosie lubelskiej jest pamiątką bitwy powstania styczniowego. Przed II wojną nad Świdrem w Rudce wydobywana była glina, którą kolejka wąskotorowa dowoziła do teklińskiej cegielni.

Obecne powstały tylko dwie glinianki nazywane "Dołami Goldmana".

Za Rudką szlakiem ponownie nad rzeką, pośród lasu, do Mlądza (14,2 km) i po moście ponownie na lewą stronę rzeki. Szlak biegnie dalej ścieżką nad brzegiem pośród lasów lęgowych, a w wyższych miejscach borów sosnowych. Przecinamy szlak czerwony 16.A Rembertów - Wiązowna. Na tym odcinku rzeka krętym korytem przerzyna się przez wydmy stojące jej na drodze do Wisły. Świder jest jedyną rzeką, która ów pas wydm - ciągnących się od Osiecka do Rembertowa - przecina w kierunku zachodnim. Inne rzeki. Np.. Rządza, Długa, Czarna płyną na północ. Dalej za znakami, mijamy dawną wioskę Białek (19,5 km) i dochodzimy do nowoczesnego Ośrodka Wypoczynkowo - Konferencyjnego Głównego Urzędu Ceł.

3.B. ULICAMI OTWOCKA

Drewniana zabudowa w Otwocku, przy ul. Reymonta
fot.Paweł Ajdacki

Przy ośrodku GUC zaczyna się szlak żółty nr 7 w kierunku przystanku kolejowego Świder. W tym miejscu szlak niebieski odchodzi od rzeki, aby przez zatopione w zieleni uliczki Świdra i zalesioną Wydmę Świderską doprowadzić do centrum Otwocka. Tam przez ok.. 2 km szlak niebieski biegnie wspólnie z czarnym nr 6 Świdry Wielkie - Biała Góra. Przy ul. Samorządowej pomnik przyrody „Dęby Otwockie" (niewielki fragment lasu mieszanego z bogatą florą, niegdyś typowy dla tych terenów), drewniana zabudowa willowa w stylu nadświdrzańskim przy ul. Reymonta i Kościelnej (na jednym z domów przy ul. Kościelnej tablica poświęcona W. Reymontowi), modernistyczny kościół pw. Św. Wincentego a’Paulo z siedemnastowiecznym obrazem Matki Boskiej Swojczowskiej i ruiną neogotyckiej willi „Julia” przy ul. Kościelnej, dworzec PKP z 1910 r. (24,0 km), stylowy budynek Urzędu Miasta z początku lat 30. i największy drewniany dom w Europie - d. Uzdrowisko Gurewicza przy ul. Armii Krajowej. Przy ul. Sułkowskiego tzw. „Gomułkówka” - willa w której mieszkał Władysław Gomułka i w 1982 r. przetrzymywany był Lech Wałęsa. Więcej o tych obiektach w opisie tras po mieście.

3.C. PRZEZ LASY OTWOCKIE I CELESTYNOWSKIE

Rezerwat "Na Torfach"
fot.Paweł Ajdacki

Za ostatnimi zabudowaniami Soplicowa szlak niebieski zagłębia się w Lasy Otwockie. Mijając miejscami piękne fragmenty starodrzewu sosnowego dochodzi do rezerwatu "Na Torfach" Węzeł z czarnym szlakiem nr 6.B Otwock - Biała Góra (29,4 km). Następnie skrajem rezerwatu i dalej leśną drogą na pd-wsch. Do Jeziorka Czarnego (31,2 km). To śródleśne jezioro powstało w miejscu wydobywania torfu. Dalej szlak przecina wybrukowaną cegłami „czerwoną drogę" i zagłębia się w wilgotne bory sosnowe z domieszką świerka (niezbyt często spotykane na Mazowszu), w bory sosnowe świeże i mieszane. Szlak przebiega tu skrajem rozległej, zabagnionej kotliny ciągnącej się od Karczewa po Osieck – zwanej Bielą, bądź bagnem Całowanie. W otaczających lasach ostoja zwierzyny, m.in.. Łosi, saren, dzików.

Bagno Całowanie
fot.Paweł Ajdacki

Po opuszczeniu Bieli szlak wychodzi na szeroki leśny dukt - pozostałość po niegdyś bardzo uczęszczanym Trakcie Osieckim. Dalej lasem; miejscami można podziwiać duże fragmenty borów sosnowych świeżych z ciekawym runem. Następnie krętymi ścieżkami do łąk w pobliżu wsi Tabor. Otaczające ją lasy były w 1863 r. schronieniem dla powstańców. Nie dochodząc do wsi skręcamy w kierunku wsch. I borami sosnowymi o gęstym, liściastym podszyciu dochodzimy do wsi Lasek (a właściwie przedmieścia Celestynowa). Tu węzeł szlaków: żółty 14.A Stara Wieś - Regut i zielony 5.B Celestynów - Otwock (38,7 km). Dalej ku pn. przez las, obok niewielkiego jeziorka w malowniczej kotlince, dochodzimy do cmentarza w Celestynowie.

Ta ciekawa miejscowość dogodnie połączona koleją i autobusami z Otwockiem i Warszawą, stanowi dogodny punkt wypadowy dla wycieczek. Minąwszy cmentarz podążamy wzdłuż głównej ul. Otwockiej do stacji PKP. Po drodze park i dwór Radzin z połowy XIX w., kościół parafialny z okresu międzywojennego, a naprzeciwko pomnik ofiar terroru hitlerowskiego. Przy stacji kolejowej (42,5 km) pomnik upamiętniający odbicie więźniów przez oddział AK w 1943 r.

3.D. SKRAJEM GÓR PONURZYCKICH

Za stacją kolejową w Celestynowie szlak początkowo pośród zabudowy jednorodzinnej, potem lasem i dalej malowniczą polną drogą w lekko falistym krajobrazie doprowadza do ruchliwej szosy Sochaczew - Góra Kalwaria - Mińsk Mazowiecki (tędy tiry omijają Warszawę). Za nią duża wieś Regut (45,5 km), jedna z najstarszych w regionie (powstała w XVI w.), niegdyś czołowy ośrodek kołbielskiej sztuki ludowej. Przez nią wędrujemy razem ze szlakiem żółtym nr 14.B Lasek - Osieck. Za wsią kierujemy się ku pd. Mijając zaraz Żółwiową Górę i zasilany wodami opadowymi Żółwi Staw. Za nim szlak żółty odchodzi na pd. Niebieski wiedzie dalej w kierunku pd-wsch. Przez prywatne lasy sosnowe i uroczysko Ostrów (ostoję ptactwa). Na skraju lasu przecina szeroki trakt z Karpisk do Ponurzycy, jednej z najpiękniej położonych wsi mazowieckich. Dalej ku pd-wsch. Leśnymi ścieżkami. W Lesie Ponurzyckim (50,3 km) przecinamy szlak zielony 13.B Ponurzyca - Chrosna. Nasz idzie ciągle ku pd-wsch. Pośród borów sosnowych, miejscami skrajem wydm i torfowisk. Na torfowiskach dużo borówki czernicy i bagna zwyczajnego. Kilkaset metrów dalej po prawej stronie rezerwat torfowiskowy „Czarci Dół". Do Zabieżek - dużej wsi na skraju Lasów Osieckich - wchodzimy od strony zach. Przy nowoczesnym kościele z 1983 r. (54,0 km). Od kościoła główną ulicą do torów kolejowych i dalej wzdłuż nich obok zabytkowego dworca kolejowego w kierunku pd-wsch. Do skraju lasu.

"Czarci Dół"
fot.Paweł Ajdacki

3.E. W SERCU PUSZCZY OSIECKIEJ

Za Zabieżkami najbardziej uciążliwy odcinek szlaku niebieskiego. Początkowo skrajem lasu na pd-zach. Dalej zagłębiamy się w podmokły las. Po deszczu ścieżka trudna do przebycia. Dochodzimy do niewielkiej wsi Kąciki otoczonej lasami. Partyzanci AK stoczyli tu walkę z hitlerowcami w obronie radiostacji. Dalej szlak prowadzi pośród pól, łąk i zagajników w kierunku Osiecka. Do miasteczka wchodzimy ul. Zdrojową, przy której znajdują się wywierzyska wody mineralnej.

Osieck ma bardzo ciekawą historię. W l. 1558-1869 posiadał prawa miejskie. Na szczególną uwagę zasługuje neogotycki, duży kościół z pocz. XX w. oraz dobrze zachowany układ urbanistyczny z rynkiem (61,7 km) i fragmenty małomiasteczkowej zabudowy z XIX w. (ul. Warszawska). Miasteczko opuszczamy koło cmentarza, na którym kaplica św. Rocha z XIX w. i kwatery żołnierskie z ostatniej wojny.

3.F. Z OSIECKA DO GARWOLINA

Pośród pól, a następnie zabudowy letniskowej, dochodzimy do miejsca, w którym struga Rudnik wpada do rzeczki Bełch. Stąd do wsi Górki , gdzie rośnie potężny dąb szypułkowy o obwodzie 780 cm i wieku ok.. 400 lat. Za wsią szlak wprowadza do dolinki rzeczki Bełch, silnie meandrującej na kamienistym podłożu. Na stokach liczne źródła. Wzdłuż dolinki pośród lasów, a następnie zagajników dochodzimy do Łucznicy (68,0 km). We wsi piękny dwór Potockich z XIX w. oraz pomniki upamiętniające walki w 1863 i 1944 r. Szeroka gruntowa droga pozostałość traktu z Osiecka do Garwolina. W Łucznicy węzeł ze szlakiem zielonym nr 4 z Pilawy.

Za wsią pośród lasów na pd.zach. Do mogiły powstańców 1863 r. Obok mogiły pomnik poświęcony żołnierzom AK i odbioru Zrzutu Lotniczego.Szlak skręca ku wsch. I pośród borów sosnowych wspina się na szczyt Łucznej Góry. Dalej na skraj pól Starej Huty i skrajem lasu na pd. Do przysiółka Sęk. Za nim ponownie przez Lasy Garwolińskie. Początkowo wygodną drogą, a następnie zarastającymi ścieżkami pośród borów sosnowych świeżych i mieszanych, lasów liściastych i mieszanych, fragmentów olsu, śródleśnych turzycowisk na torfowiskach wysokich i przejściowych. Przy szlaku grupa pięciu pomnikowych dębów i ceglana kapliczka przy wyjściu na asfaltową drogę. Ostatnie kilkaset metrów do stacji PKP Garwolin (80,0 km). Gdzie szlak się kończy.

Ze stacji do centrum miasta i szosy lubelskiej 4.5 km. W Garwolinie zachowały się elementy historycznego układu urbanistycznego i liczne zabytki. M.in.. Kapliczki przydrożne, kościół neobarokowy z końca XIX w. i duży cmentarz wojenny 1939-1945 żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Radzieckiej.

  Zwiedzanie Miasta

  Szlaki znakowane okolic Otwocka

  Wycieczki rowerowe

  Ścieżka przyrodnicza

  Sympatyk Otwocka